Islam, zwartheid en #BlackLivesMatter.

Op woensdag 26 augustus jongstleden organiseerde Fahm instituut het evenement Fahmily Extra: Black Lives Matter. Tijdens het symposium heb ik de volgende toespraak gehouden. (NB: Het is toegestaan deze toespraak te delen via e-mail en sociale media, maar voor publicatie op websites is mijn voorafgaande, expliciete toestemming vereist)

Project FAHM

Bismillahirrahmanirrahim.
Ini a nen fu Gado, a moro Bun Fasi Wan, a moro Sari Ati Wan.
In de naam van God, de Barmhartige Erbarmer.

Allereerst wil ik een shout-out doen naar het team van Fahm, meer specifiek naar Esther van Pelt en Sakina Loukili, die dit evenement hebben georganiseerd en mogelijk hebben gemaakt. Het is mij een eer om hier te zijn en mee te praten over dit belangrijke onderwerp. Wat betreft BLM zal ik zeggen dat ik blij ben dat deze beweging zo groot en belangrijk aan het worden is, niet alleen in de V.S., maar ook wereldwijd. Om mij heen en in de media zie ik ook dat er veel niet-zwarte moslims van kleur zijn die deelnemen aan deze beweging en hun solidariteit tonen en uiten. Een mooi voorbeeld hiervan uit de Nederlandse context is het collectief S.P.E.A.K. en hun artikel op wijblijvenhier.nl over BLM en anti-zwart racisme onder moslims, waarover Nawal ons ongetwijfeld alles zal kunnen vertellen. Dus dat is het goede nieuws. Desalniettemin zijn er ook zaken die m.i. onderbelicht blijven.

  1. Which black lives matter?

In de eerste plaats moet er m.i. worden gekeken voor welke zwarte levens men demonstreert. Helaas is het nog steeds zo dat als een cishet zwarte man het slachtoffer wordt van racistisch politiegeweld, er veel meer ophef over is dan wanneer een cishet zwarte vrouw of queer zwarte man of vrouw wordt vermoord. Ook dient er aandacht te zijn voor misstanden binnen de Afro-Amerikaanse gemeenschappen van de V.S., zoals colorisme, queerphobia, huiselijk geweld, afwezige vaders en gang-gerelateerd geweld.

  1. Black Lives matter everywhere.

Alhoewel ik de solidariteit van niet-zwarte moslims van kleur met BLM zeer waardeer, wil ik hen eraan herinneren dat we niet naar de V.S. hoeven voor zwarte levens. Als een Palestijnse kunstenaar een muurschildering ter ere van George Floyd maakt, denk ik, mooi, en wat doe je concreet voor Afro-Palestijnen, dus zwarte Palestijnen? (Zie ook: https://sapelosquare.com/2020/07/16/the-system-from-the-hood-to-the-hara-with-marc-lamont-hill/ en https://www.aljazeera.com/indepth/features/2017/03/afro-palestinians-talk-heritage-resistance-170329072425883.html https://face2faceafrica.com/article/the-revealing-story-of-afro-palestinians-and-how-they-made-jerusalem-their-home https://gulfnews.com/world/mena/black-palestinians-face-subtle-racism-in-gaza-1.2018514 )

Wat doen niet-zwarte moslims van kleur voor de zwarte moslims in hun eigen landen, zoals Afro-Imazighen, Afro-Arabieren, Nubiërs, Afro-Perzen, Afro-Turken, Afro-Pakistanen, Afro-Indiërs? Zelfs het bestaan van deze groepen wordt vaak niet eens erkend, behave dan in een apologetische redenatie om anti-zwart racisme en colorisme onder moslims te ontkennen. (zie ook: https://www.nytimes.com/2014/07/23/opinion/will-iraqi-blacks-win-justice.html en https://themuslimvibe.com/western-muslim-culture/the-afro-iranian-community-beyond-haji-firuz-blackface-the-slave-trade-bandari-music en https://themetric.org/articles/the-invisibility-of-black-moroccans?fbclid=IwAR3nSyTtVjtjQ16fOn-FFG5tNkF3q_OAa8xxN2-p4lpdzOWNJsc2vK97Pmk en https://www.thenational.ae/world/mena/turkish-descendants-of-african-slaves-begin-to-discover-their-identity-1.364124 en https://www.thenational.ae/world/mena/black-iraqis-say-george-floyd-s-death-sheds-light-on-their-own-centuries-long-plight-1.1035137

  1. Het historische aspect. Er is een aantal historische zaken over zwarte moslims en islam en zwartheid dat relatief onbekend is.

a. Ummana Hajar, de concubine van de profeet Ibrahim, vrede zij met hem, was een zwarte, Nubische of Oost-Afrikaanse vrouw. Dus de moeder van de moslims, wier voetstappen wij nog steeds volgen tijdens de hajj, was een zwarte vrouw.

b. Al tijdens en vóór het leven van de Profeet, vzmh, waren er vele zwarte Arabische stammen.

c. Het was niet alleen Bilal. De profeet had vele zwarte metgezellen, volgelingen, familieleden en afstammelingen. Velen van de ahl ul bayt, dwz. de familieleden van de profeet vzmh, waren zwart, zoals b.v. Ali B. Abi Talib, Sayiddina Hussayn en SidiAli Zayn al Abidin. Andere bekende moslims die zwart waren, zijn Zayd B. Haritha enAbd al Qadir al Jilani. Ook veel vroege vrome, ascetische en mystieke moslimvrouwen waren zwart, zoals bijvoorbeeld Lalla Maymunah en Sha`wana van Ubullah.

d. De eerste hijrah ging niet naar Medina, maar naar Ethiopië, waar de jonge moslimgemeenschap vriendelijk werd ontvangen. De islam bestond dus in Etiopië voordat zij gevestigd was in Medina. (Zie: Centering Black Narrative: Black Muslim Nobles Among the Early Pious Muslims , Centering Black Narrative: Ahl al-Bayt, Blackness & Africa Paperback door Dawud Walid , “Early Pious, Mystic, and Sufi Women” door Laury Silvers https://laurysilvers.blog/articles/ , Mystical Dimensions of Islam door Annemarie Schimmel en Sufi Women door Javad Nurbaksh)

  1. Anti-zwart racisme en colorisme in de klassieke periode/het pre-koloniale tijdperk.

Anti-zwart racisme en colorisme bestonden onder moslims al lang vóór de kolonisatie door het Westen. In klassieke Arabische teksten die zo vroeg als rond 1000 jaar Anno Domini zijn geschreven, zijn redes zeer racistische teksten te lezen. En ook bekende en gewaardeerde moslimauteurs als Ibn Battutah, Ibn Khaldoen en Mevlana Jalal ud-Din Roemi hebben zich racistisch uitgelaten over zwarte mensen. (Zie: https://rosalindawijks.wordpress.com/2017/01/28/rumi-and-racism/ )

Uiteraard hebben de witte kolonialen wel het al bestaande colorisme en racisme aangewakkerd en naar een hoger niveau getild, m.n. dmv. rassentheorieën en de introductie van slavernij die uitsluitend op huidskleur gebaseerd was.

De geschiedenis van de islam in de Amerika’s.

De islam kwam naar de Amerika’s op de slavenschepen; tot slaaf gemaakte West-Afrikanen waren de eerste moslims in de Amerika’s. Tien tot drieëndertig procent van de West-Afrikaanse slaafgemaakten was dus moslim. De geschiedenis van de islam in de V.S. begon dus niet met de komst van Arabische en Pakistaanse migranten in de 20e eeuw. Of, zoals het geval is in Suriname, de geschiedenis van de islam in Suriname begon niet met de komst van Indiase en Javaanse contractarbeiders. (Zie: Servants of Allah: African Muslims Enslaved in the Americans door Sylviane Diouf)

Anti-zwartheid onder moslims: Diverse uitingen.
Anti-zwartheid onder moslims uit zich in kleine en grote dingen. Het uit zich b.v. in kleine, passief-agressieve dingen, zoals oudere Pakistaanse mannen die mijn salam beantwoord(d)en met “Wa alaykum” of het volgende geval.

Twee zwarte moslima’s, waarvan de eerste een khimar (=hoofddoek die behalve het haar, hals, nek en oren ook de boezem bedekt) en de tweede een niqab (=gezichtssluier) droeg – beiden waren dus zeer duidelijk zichtbaar moslim- aan wie door niet-zwarte moslims werd gevraagd of ze moslim waren.

Of de -impliciete of expliciete- aanname dat een zwarte moslim, zeker als het een bekeerling is, wel niet veel van de islam zal weten. Zo heb ik eens meegemaakt dat een -overigens niet-praktiserende- Marokkaanse moslima ton ik al 15 jaar moslim en 14 jaar praktiserend was -iets wat zij ook wist- mij ging uitleggen dat er soennieten en sjiieten zijn. Of een andere zuster die mij ging uitleggen dat er een Suikerfeest en een Offerfeest is.

Of openlijke racistische bejegening in 2 Marokkaanse moskeëen in Amsterdam. Bij voorval een werd ik omringd door kleine Marokkaanse jongetjes die luidkeels in het Marokkaanse “neger, neger!” begonnen te roepen.

Bij voorval twee liep ik de musalla (m.a.w. gebedsruimte in) en zodra ik binnenkwam, begon een Egyptische vrouw “zwarte, zwarte” te mompelen in het Arabisch. Daarna maakte een oude Marokkaanse vrouw een heel gedoe over mijn kleding en dwong me min of meer een lange, gebruikte jurk te dragen, maar niets zei over een Marokkaanse die na mij binnenkwam in veel strakkere, kortere kleding en een kleinere hoofddoek.

Een andere uiting van anti-zwartheid onder moslims is het bashen van de BLM-beweging. Zo maakte de Grieks-Amerikaanse schriftgeleerde en soefi-sjeik Hamza Yusuf op de RIS (Reviving Islamic Spirit)-conferentie zeer negatieve opmerkingen over Black Lives Matter, in antwoord op de vraag van journalist Mehdi Hasan, die hem vroeg of niet-zwarte moslims geen solidariteit moesten tonen met BLM. Zo zei hij: ““The United States is probably, in terms of its laws, one of the least racist societies in the world,” he replied. “We have between 15,000 and 18,000 homicides per year. Fifty percent are black-on-black crime, literally. … There are twice as many whites that have been shot by police, but nobody ever shows those videos.”
He went on. “It’s the assumption that the police are racist. It’s not always the case,” he said. “Any police now that shoots a black is immediately considered a racist.” ‘ (Zie: https://www.theatlantic.com/politics/archive/2017/03/muslim-americans-race/519282/ en https://rosalindawijks.wordpress.com/2016/12/28/on-hamza-yusufs-statements-enabling-racism-and-refusing-accountability/ )

Ook Asra Nomani ging deze weg. Begin deze eeuw bekend werd zij met het promoten van vrouwenrechten in de moskee en de slaapkamer en het omhelzen van islamitisch feminisme, maar sindsdien heeft zij zich ontwikkeld tot een supporter van Trump en een promoten van etnische profilering. Zij schreef een artikel over BLM waarvan de titel al alles zegt: “The violent tone of Black Lives Matter has alienated even liberals like me.” (Zie: Eenzaam in Mekka, door Asra Nomani en https://www.washingtonpost.com/news/global-opinions/wp/2016/11/10/im-a-muslim-a-woman-and-an-immigrant-i-voted-for-trump/?arc404=true

Een case study: De discussie rond FGM (=Female Genital Mutilation/Vrouwelijke genitale verminking)

In de wereldwijde discussie rond FGM wordt vaak gezegd dat FGM een “Afrikaans gebruik” is (waarmee een zwart-Afrikaans gebruik bedoeld wordt). Terwijl FGM

a. Niet alleen bij zwarte Afrikanen voorkomt.
b. Niet bij alle zwarte Afrikanen voorkomt.
c. FGM o.a. voorkomt in (delen van) Indonesië, Pakistan, Koerdistan, Iran, Latijns-Amerika en Egypte en ook van oudsher, niet door immigratie van zwarte migranten. In de regio’s en streken van voornoemde landen waar FGM voorkomt, komt zij voor onder zowel zwarte als niet-zwarte mensen.

Ik ben 100% tegen FGM en wat mij betreft moet FGM bestreden worden met ieder beschikbaar middel, maar anti-zwarte aannames zijn m.i.geen oplossing.

Het interessante is dat een land als b.v. Egypte, dat het centrum is van FGM altijd wordt gezien als een niet “echt” Afrikaans land -tenzij de Afrika-cup kan worden gewonnen-, omdat de meerderheid niet zwart is, maar als het gaat om FGM is het ineens wel een Afrikaans land.

Ook mensen die ik in principe respecteer, zoals journalist Mehdi Hasan, pionier op het gebied van moslimfeminisme Leila Ahmed en schrijver en religiewetenschapper Reza Aslan, hebben dit gedaan. Zo zei Hasan: “De meeste geleerden zijn het erover eens dat (FGM) meer een Afrikaans dan een Arabisch gebruik is. “ (zie: https://www.youtube.com/watch?v=cTvuPYKBtks vanaf 4:59 ) Hierdoor wordt weer gedaan alsof “Afrikaans” en “Arabisch” twee elkaar uitsluitende categorieën zijn.

En Reza Aslan zei, en ik citeer: It’s a central African problem. Eritrea has almost 90 percent female genital mutilation. It’s a Christian country. Ethiopia has 75 percent female genital mutilation. It’s a Christian country. Nowhere else in the Muslim, Muslim-majority states is female genital mutilation an issue.”

De discussie over islam vs. FGM is een waarin ik nu niet wil treden, ik beoordeel deze uitspraken puur op wat zij zeggen over impliciete anti-zwartheid. Opvallend is dat deze uitspraak niet klopt op de volgende punten: 1. FGM komt binnen de Centraal-Afrikaanse republiek maar onder 24% van de bevolking voor. 2. Eritrea en Ethiopië liggen niet in Centraal-Afrika, maar in Oost Afrika/de hoorn van Afrika. 3. Het is niet waar dat FGM nergens (anders?) in muslim majority-landen een probleem is. Zij komt voor in Egypte, Noord-Sudan, heel islamitisch West-Afrika en de Sahel en (delen van) Indonesië, Pakistan, Saudi-Arabië, Koerdistan en Iran. (Zie vanaf 1:24 minuten https://www.youtube.com/watch?v=6ibKWVTFSak )

En zo beweerde ook Leila Ahmed, in gesprek met Mona Eltahawy: “Than the other (thing) the cliterodectomy as an Arab costum. Cliterodectomy is actually an African costum, not an Arab costum. The country in which it is most commonly practiced, which is Egypt, which is ofcourse African, and it’s practiced by Muslims and Christians.”

Ik heb 2 van haar, overigens uitstekende, boeken gelezen, en alhoewel zij Egyptische is heeft zij zich nooit geïdentificeerd als Afrikaanse of Egypte Afrikaans genoemd, maar als het om FGM gaat, is Egypte ineens wel Afrikaans. (zie: vanaf 10:18 https://www.youtube.com/watch?v=9Z0DB2XOoHc )

Ten slotte zou ik willen zeggen de weg voorwaarts begint met erkenning van en kennis van de zwarte geschiedenis in de Islam en het probleem van anti-zwartheid.



Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s